DIŠ, TOMAS
(Disch, Thomas)
Američki pisac. Rođen u De Muanu 02. 02. 1940. izvršio samoubistvo 2008.g. u Njujorku. Ubrzo po okončanom školovanju na Njujorškom univerzitetu postaje profesionalni pisac. Živeo je neko vreme u Engleskoj, Turskoj, Italiji i Meksiku.
Dela – knjige
- 1. Genocidi (The Genocides), 1965.
- 2. Čovečanstvo na uzici (Mankind under the Leash), 1966.
- 3. Sto dve H bombe (One Hundred and Two H Bombs), 1966.
- 4. Odjek oko njegovih kostiju (Echo round His Bones), 1967.
- 5. Logor koncentracije (Camp Concentration), 1968.
- 6. Pod prinudom (Under Compulsion), 1968.
- 7. Zatvorenik (The Prisoner), 1969.
- 8. 334 (334), 1972.
- 9. Odlazak u smrt (Getting into Death), 1973.
- 10. Rane naučnofantastične priče Tomasa M. Diša (The Early Science Fiction Stories of Thomas M. Disch), 1977.
- 11. Na krilima pesme (On Wings of Song), 1979.
- 12. Fundamentalni Diš (Fundamental Disch), 1980.
- 13. Čovek koji je bio bez ideje (The Man Who Had No Idea), 1982.
- 14. Vreme za ring: priča (Ringtime: A Story), 1983.
- 15. Poslovni čovek: priča užasa (The Businessman: A Tale of Terror), 1984.
- 16. Mučenje gospodina Ambervela (Torturing Mr. Ambenvell), 1985.
Diš je prvu priču objavio 1962, a samo tri godine kasnije, 1965, kada mu izlazi prvi roman, on već spada u sam vrh američke naučne fantastike, predstavljajući možda najprominentniju figuru koja se pojavila u prvoj polovini šezdesetih godina. Dišova opsesivna tema jeste fenomen ravnodušnosti i on će ga u svojim SF delima razmatrati iz raznih uglova iz perspektive jedinke, društva, vanzemaljaca (gde je možda žanrovski najprimereniji), pa do same Vaseljene. U Genocidima, na primer, svemirci koji Zemlju pretvaraju u ogromnu plantažu potpuno su ravnodušni prema njenim starosedeocima, satirući ih kao gamad kada im se nađu na putu. U osnovi na isti način prema ljudima postupaju i posetioci iz kosmosa u romanu Čovečanstvo na uzici: umesto da istrebljuju Zemljane oni ih pretvaraju u svojevrsne kućne životinje, prema kojima nemaju nikakav emocionalni odnos. Razume se, u oba ova slučaja Vasionci su suptilna metafora za obezljuđenog čoveka, a na sličnom metaforičkom naboju počiva i roman 334 u kome je reč o dekadentnom Njujorku iz bliske budućnosti, sa vladom koja je preuzela ulogu svemiraca, odnoseći se potpuno ravnodušno prema pojedincu (naslov romana odnosi se na broj jedne zgrade iz Jedanaeste istočne ulice). Ono što je posebno značajno u svim ovim delima usredsređenim na temu ravnodušnosti institucije na vlasti prema pojedincu jeste da pojedinac bez roptanja pristaje na ovaj odnos, nastojeći da se u njemu što bolje snade, da bi se tako jednoga časa poistovetio sa institucijom u ravnodušnosti, naročito u odnosu prema svojim bližnjima. U sličnim okvirima kreće se i Dišov najbolji roman, Logor koncentracije, u kome se ponovo javlja jedna obezljuđena institucija vojska koja na svojim zamorčićima isprobava naročitu drogu, palidin, kadru da izuzetno poveća inteligenciju, ali i sa pogubnim propratnim dejstvima. Da Diš nije odabrao jedan neprimeren svršetak, u maniru svojevrsnog SF deus ex machina, bio bi to još upečatljiviji roman, čiji je najbliži pandan u svetskoj književnosti Doktor Faustus Tomasa Mana, a u SF žanru Cveće za Aldžernona Denijela Kejza. Posle ovog dela Diš poglavito objavljuje priče, čije je zajedničko svojstvo to da gube izrazitije žanrovske atribute, premda se kreću u istim tematskim vodama kao i ranija dela, postajući čak još bliže načelima engleskog novog talasa, sa kojim je Diš dugo bio u vezi. Dišov roman Zatvorenik nastao je uporedo sa istonaslovnom televizijskom serijom i u njemu se takode varira tema socijalnog sistema kao tiranina koji nemilice razara svoje žrtve obespravljene jedinke. Diš je autor više zapaženih antologija, a za svoje SF stvaralaštvo dobio je nagrade Džon Kembel Memorijal (1980) i Lokus (1981).
Srodne teme:
- Džejn Fred Tomas Džejn, Fred Tomas (Jane, Fred Thomas) Britanski pisac. Rođen 1865....
- Solaris 1971. Jedan od najboljih SF filmova svih vremena, rađen prema motivima...
